Jan Roes

De dood van het JAN ROES uit Huis ter Heide, die zich op 12 juni 1944 verzette tegen bedreiging
en geweld jegens zijn dochter Anna Roes door een Duitse Feldwebel!

Jan Roes was een oud – oom van mij: hij is geboren op 21 januari 1863 in Krommenie en hij was
een broer van mijn grootmoeder van moeders – kant: Antje Roes. Van beroep was hij bloem-bollen-
kweker en woonde met zijn vrouw in Heemstede totdat hij in 1936 – als weduwnaar – bij zijn enige
dochter Anna Roes aan de Jan Steenlaan in Huis ter Heide – gemeente Zeist – ging wonen.

Bij geruchte had ik wel eens “iets” gehoord over de gewelddadige dood van deze oud – oom maar
het juiste wist ik er niet van. Dat wilde ik echter wèl weten toen ik – als familie-genealoog – het
“Familieboek Roelofsen – Roes” over de familie van mijn moeder ging samenstellen!

Uit het Proces Verbaal, indertijd opgesteld door de Zeister Politie, dat de gemeente archivaris van
Zeist, de heer Rhoen mij in maart 2009 liet inzien, kon ik aanvullend het volgende noteren:

Jan en Anna Roes kregen in mei 1944 een Nederlands meisje uit Den Haag ingekwartierd.
Zij werkte als dienstbode voor de Duitse Weermacht in het Waldlager -II- Kasino, dat aan de
Rembrandtlaan in Huis ter Heide lag. Op maandagavond 12 juni1944 is zij uitgegaan, maar kreeg
het consigne van Anna Roes dat zij om 22.30 uur terug moest zijn: later kon ze niet meer naar
binnen omdat zij zelf geen sleutel van het huis had.

Tegen half elf werd er gebeld en nadat Anna de boven-deur had geopend zag zij het meisje en een onbekende Duitse militair – een Feldwebel: – sergeant – op de stoep staan. De militair wenste
het meisje naar binnen te begeleiden, hetgeen Anna niet toestond. Alleen het meisje mocht binnen
komen, die daartoe echter geen aanstalten maakte. Omdat de militair de deur verder wilde openen, sloot Anna de boven-deur. Hij liep toen om het huis heen, waarop Anna de deur weer opende en het
meisje toeriep: “Kom binnen – hij is nu weg”. Maar de Feldwebel kwam weer terug en wilde – met
zijn pistool in de aanslag – alsnog naar binnen.
Anna pakte daarop een scheepshoorn om alarm te slaan want er was geen telefoon meer om
om hulp te bellen. Vanaf het balkon van de bovenkamer heeft ze zo ook alarm geslagen, waardoor
een buurman werd gealarmeerd. Kort daarop kwam de Feldwebel via een kapot geslagen ruit ook
de balkonkamer binnen.
De huishoudster was inmiddels wakker geworden van het lawaai en zij waarschuwde Jan Roes,
die al sliep in een aangrenzende kamer. Hij liep – met een wandelstok in zijn hand – de kamer in waar
Anna en de Feldwebel – nog steeds met getrokken pistool – waren en riep deze toe dat hij het huis moest verlaten, waarop de Feldwebel Anna bij de keel greep.
Jan Roes zag dat zijn dochter bedreigd werd: hij hief zijn stok op en sloeg de Feldwebel
daarmee op het achterhoofd, waarop deze zich omdraaide en hem met enige kogels neerschoot.

Anna was natuurlijk erg overstuur door het gebeurde! Zij hoorde de Feldwebel vanaf het balkon praten met twee mensen van de “Arbeitseinsatz”, zoals later bleek. Waarna deze twee en de Feldwebel vertrokken. Anna heeft verder niets meer aangeraakt.
Spoedig daarna kwam er een Duitse “Stabartzt”, die vaststelde dat Jan Roes was overleden!
Na melding van het incident kwamen er ook twee Nederlandse politie-agenten van het
Politiebureau in Zeist naar het huis aan de Jan Steenlaan in Huis ter Heide. Zij namen verklaringen
op van Anna Roes – de huishoudster – het meisje en de buurman.
Het meisje verklaarde o.a. dat zij met een aantal collega’s van het Casino naar het Café Willy aan de Amersfoortse-weg was gegaan,omdat enige militairen, die in het Casino waren, daar ook naar toe gingen. Zij kregen diverse drankjes aangeboden. Het meisje ontkende dat Anna Roes haar had toegeroepen om alsnog binnen te komen.
Zij hoorde de Feldwebel wel roepen “Öffne die Tür oder ich schiesse”.
Verder verklaarde zij niets gezien te hebben.
Op 13 juni hebben de twee Nederlandse politieagenten–verbalisanten hun bevindingen gemeld
aan de Unteroffizier en Oberstleutnant van de Feldgendarmerie: te vergelijken met de militaire politie.
Het lichaam van Jan Roes werd vrijgegeven en het is geschouwd door de Zeister arts Dr. Scheffer.
In een brief van 31 juli 1944 van de Gemeentepolitie Zeist aan de Officier van Justitie staat
w a t er is gebeurd en dat de Feldwebel van de Duitse Weermacht: genaamd “X” Jan Roes door vijf pistoolschoten om het leven heeft gebracht.

Bij het Proces Verbaal – dat ook in het Duits is vertaald – zijn enige bijlagen, zoals:
– de verklaring van de Stabartzt; – de verklaring van Dr. Scheffer en de verklaring van de Officier
van Justitie waarmee het lichaam van Jan Roes werd vrijgegeven aan zijn dochter.
Het Proces Verbaal is opgestuurd aan de Feldgendarmerie in Utrecht, met een kopie aan de Ortskommandantur in Soesterberg.

Enige tijd later moest de Feldwebel voor een Duits Kriegsgericht verschijnen dat hem
veroordeelde tot 4 jaar gevangenis straf. De kosten van de door hem aangerichte schade in het huis
zijn door de Duitsers vergoed. Naar de mening van de Kapitein der Gemeentepolitie te Zeist, die
de brief van 31 juli 1944 ondertekende, zou ook het bedrag van ƒ 646,91, zijnde de kosten die
Anna Roes maakte in samenhang met de dood en begrafenis van haar vader, moeten worden vergoed!

Zo is Jan Roes op een tragische wijze “verzets – man” en oorlogs-slachtoffer geworden, toen hij
zich – in zijn huis – v e r z e t t e tegen het optreden van een Duitse militair jegens zijn dochter Anna!
Nà de oorlog is Jan Roes, die in Heemstede werd begraven, in Zeist als verzets – man erkend en als
zodanig vermeld in een overzicht van de gemeente Zeist.

Toen nà verloop van de daarvoor geldende termijn, zijn graf in Heemstde moest worden geruimd, heeft de Oorlogsgraven Stichting er voor gezorgd dat Jan Roes werd her-begraven op het Ereveld te
Loenen: vak A – nr. 525. Ook staat zijn naam vermeld in de “Ere-lijst van Gevallenen”, die zich in
gebouw van de Tweede Kamer aan het Binnenhof te Den Haag bevindt.

Hiermede eindig ik deze terugblik op een periode en een tragische gebeurtenis in een familie-geschiedenis, die we – zeker in deze herdenkingsdagen – niet mogen vergeten!

Ben Sanders ( * 1937)
Odijk – mei 2017